Aan boord van de ‘Rus’ zijn alle maaltijden inbegrepen en zodra we zijn vertrokken mogen we aan tafel. Verder heeft het schip een bar, een zwembad en een nachtclub, er is een kapper aan boord en je kunt pingpongen. Wat een luxe, het lijkt wel een cruise. Els fleurt direct op en ziet grootse mogelijkheden. Natuurlijk blijkt bij nadere inspectie dat ook op deze boot het Russische verval heeft toegeslagen. Dat komt met name tot uiting in het eten. Het is alsof we van de Russische keuken nog een laatste trap na krijgen. Het is werkelijk tranentrekkend vies, met uitzondering dan van de borsjt (die is best smakelijk) en de pannenkoekjes tijdens het diner van de tweede dag. Daarbij worden de diverse gangen in hoog tempo achter elkaar geserveerd. De autoverkopers hebben er geen moeite mee, waarschijnlijk slikken ze alles in een keer door. Telkens zijn wij een van de laatsten die de tafel verlaten. Hoe dan ook, liefde voor de keuken is er in Rusland niet, zoveel is ons inmiddels meer dan duidelijk. We hebben wel geluk met de vaste tafelschikking. Onze tafelgenoten tijdens de reis zijn een Russische man, Vasily, en zijn echtgenote. Geen autoverkopers dus. Hij spreekt goed Engels en blijkt general director van een shipping company te zijn. We krijgen onmiddellijk zijn visitekaartje en tijdens de diverse lunches, ontbijten en diners wisselen we de nodige ervaringen uit. Vasily bevestigt dat Sint-Petersburg de mooiste stad van Rusland is. Die conclusie hadden wij inmiddels ook getrokken.

Tekst loopt door onder gallery

We vermaken ons verder prima op het schip. De nachtclub kan zeker 200 mensen hebben, maar het schip is lang niet vol, de twee avonden dat we er zijn, zit er maar een handjevol Russen. Er wordt harde onbestemde muziek gedraaid en het lijkt steeds alsof een band op het punt staat te gaan spelen. Zover komt het niet, maar de tweede avond pakt, toch nog onverwacht, een man de microfoon. Wederom een heuse Russische Dries Roelvink, het is om tranen in je ogen van te krijgen. We zijn bijna zover om naar onze hut terug te gaan als we gezelschap krijgen van een Rus. Zijn naam ben ik vergeten. We hadden hem al vaker gezien, uitsluitend aan de bar, en hij is duidelijk niet meer vast ter been. Hij knoopt een onduidelijk gesprek met ons aan, dat door de harde muziek en zijn gebrekkige Engels niet helemaal van de grond komt. Op een gegeven moment staat hij op en gebaart ons hem te volgen.
“Five seconds!” roept hij telkens een aantal keer.
Els vertrouwt het niet en blijft in de kussens zitten. Ik ben toch wel nieuwsgierig, sta op en volg de man. We blijken naar zijn hut te gaan. Als hij de deur dicht doet, valt hij bijna om en moet ik hem zo ongeveer opvangen. Hij gebaart mij te gaan zitten. Dan opent hij de ijskast en haalt er een witte fles uit en een pot met iets van jam. Ook komen er glazen. Iets van een bagel uit een zakje. En nog een fles. Vodka, zo te zien.
“One second, one second”, zegt hij steeds maar weer.
Het witte spul blijkt melk te zijn, het is ijskoud.
“Russian milk!”
Kennelijk kijk ik daar zo verbaasd naar dat hij zich geroepen voelt om het geluid van een koe na te doen. Dat klinkt in het Russisch net zoals bij ons. Boo! De bagels moeten in de jam worden gedoopt, en verder hoort daar dan de vodka bij. Het is een wonderlijk tafereel. Na twee glazen houd ik het voor gezien, Els zit tenslotte nog boven en heeft geen idee wat er gaande is. De man is niet meer in staat om op te staan, ik roep spasiba! (Russisch voor ‘bedankt’) en verlaat de hut. Als ik terugkeer in de nachtclub werpt Els mij een fronsende blik toe en vraagt of ik gek ben geworden.

De volgende morgen doorstaan we nog een keer het ontbijt op de boot. Kort daarna meert het schip aan in Fushiki, Japan. Een uur later ondergaan we de douanecontrole van de Japanners. Ze bezoeken ons in de hut en de tassen moeten open. Dat is voor het eerst deze trip, maar ze lachen steeds vriendelijk en vinden het kennelijk erg grappig dat we helemaal uit Amsterdam zijn gekomen. Daarna moeten we heel lang in de hal van het schip wachten voordat we ons aan de immigratiecontrole kunnen onderwerpen en er vinden allerlei onduidelijke handelingen plaats. Onze Nieuw-Zeelandse vriend Damien, die wij inmiddels hebben omgedoopt tot ‘de Kiwi’, wordt het allemaal wat te veel.
“I don’t care what system they use, as long as they stick to one!” roept hij uit.

Na anderhalf uur mogen we eindelijk van boord. We dalen de trappen af en staan op de kade. Het is 12 uur lokale tijd. We zijn in Japan! We hebben geen idee waar we naar toe moeten en besluiten om eerst maar eens het haventerrein te verlaten. Fushiki blijkt niet meer dan een groot dorp. Na een paar honderd meter zie ik iets dat op een bank lijkt en stap naar binnen, we hebben tenslotte Japans geld nodig. Er staan twee grote automaten, maar het Japans is mij te veel, dus ik stap op de balie af en zwaai met mijn bankpasje. Onmiddellijk schieten twee dames te hulp. Ik ben aan het verkeerde adres en moet naar het postkantoor. Dat is gelukkig vlakbij. Ze pakken een kaartje en leggen tot twee keer toe omstandig uit hoe we moeten lopen. Op het kaartje staat ook het treinstation aangegeven. Nadat we succesvol hebben gepind, lopen we naar het station. Het is erg klein en behalve de loketbeambte is er niemand. We weten dat we eerst naar Kanazawa moeten om onze al in Nederland gekochte Japan Railpass te kunnen inwisselen. Die kun je niet in Japan zelf kopen en geeft recht (in ons geval) op drie weken onbeperkt per trein door Japan reizen. Op het bord zien we dat de volgende trein richting Kanazawa pas over een uur vertrekt. In mijn beste Japans bestel ik twee kaartjes. Ook de loketbeambte is zeer behulpzaam en legt omstandig met behulp van een tabel uit dat we een keer moeten overstappen en dat we bij het volgende station op perron 4 moeten zijn. Tijdens het wachten arriveert ook de Kiwi met zijn Russische vriendin op het station. Met in hun kielzog de vele zware koffers. Hij ziet er bezweet en vermoeid uit, ik besluit ze maar even te helpen de koffers naar het juiste perron te tillen, wat in grote dank wordt aanvaard. Ze gaan de andere kant op, dus we nemen direct afscheid.

Een uur later zijn we op weg. Japan ligt aan onze voeten. We vinden het nu al leuk.

Op maandagmorgen melden we ons om stipt 10 uur op de derde verdieping van het havengebouw, dat tevens dienst doet als terminal. We moeten vragen naar Christina. Eenmaal aangekomen blijkt het kantoor nog gesloten. Althans, voor ons, want Christina is er nog niet. Voor de deur treffen we de Nieuw-Zeelander Damien met zijn Russische vriendin, die ook met de boot mee willen. Een kwartier te laat arriveert, op hoge hakken, onze contactpersoon. Vermoeid zuchtend betreedt ze het kantoor. Kennelijk een zwaar weekend gehad. Als we even later naar binnen mogen voor het afhandelen van de formaliteiten, kan er geen lachje af. We hebben het steeds meer gehad met de Russische gastvrijheid. Maar toch nog slechts een half uur later staan we buiten, met een bonnetje in onze handen waarmee we ons op de boot kunnen melden. Om 20.00 uur dienen we ons bij de douanecontrole te vervoegen. We menen ons echter te herinneren dat de boot om 18.00 uur zou vertrekken, maar ze zegt toch echt 20.00 uur. Voor de zekerheid checken we in een internetcafé de website, waarop 18.00 uur vermeld staat. Enige ongerustheid is het gevolg, het missen van de boot is geen optie, die vaart namelijk maar één keer per week. Ik besluit Igor te bellen, de man die ons op het station de envelop met dollars heeft overhandigd. Igor denkt ook aan 18.00 uur, maar hij gaat het navragen. Ik mag over vijf minuten terugbellen. Anderhalf uur later en na vier keer ‘call me after five minutes’ heeft hij het antwoord: het is toch 20.00 uur. Waarom weet hij ook niet. Het is gewoon zo. ‘It happens sometimes’.

Iets voor achten staan we met onze bagage bij de custom control. Het is er een drukte van belang. Er staat een rij voor een deur, die om de paar minuten opengaat om telkens twee mensen door te laten. Het zijn vooral Russische mannen die allemaal erg op autoverkopers lijken, en dat later ook inderdaad blijken te zijn. Er is een florerende tweedehands Japanse autohandel die kennelijk via deze bootverbinding verloopt, en dat is ook de reden dat de meeste auto’s in Vladivostok het stuur rechts hebben, net als in Japan. We zien ook Damien weer met zijn vriendin. We maken al staande in de rij een praatje en dan valt mij pas op dat ze niet één, niet twee, niet drie, niet vier, maar iets van zeven grote koffers en tassen bij zich hebben. Een ware volksverhuizing. Ze hebben drie jaar in Rusland gewoond, in de buurt van Tasjhet, en zijn nu onderweg naar Japan, waar hij een nieuwe baan heeft. Vliegen met al die bagage bleek te duur, dus dan maar met de Transsiberië Express en de boot. Op de vraag wat er dan in al die tassen zit, komt naar voren dat zo’n beetje alle huisraad is ingepakt. Tja, waar je maar zin in hebt, in Japan is ook een Ikea, maar goed, dat moet iedereen natuurlijk zelf weten.

We doorstaan zonder problemen de douanecontrole en staan rond half negen onderaan de trap die ons op de boot brengt. Met een toepasselijke naam: de ‘Rus’. Het is even wat gesjouw (in vergelijking met Damien zijn wij natuurlijk van het kaliber vedergewicht), maar dan zijn we ook binnen. We worden onmiddellijk naar onze kajuit gebracht, en die blijkt voor ons twee te zijn, met zelfs een eigen wc en douche. We worden meteen uitgenodigd voor het diner, maar we lopen eerst nog even naar buiten om het vertrek van de boot mee te maken. Gelardeerd met enkele zware toeters van de scheepshoorn maakt de ‘Rus’ zich los van de wal. We varen!

Tekst loopt door onder gallery

Vladivostok was van 1958 tot 1992 voor buitenlanders verboden gebied vanwege de marinehaven. Die is er nog steeds. Grote schepen liggen aan de kade aangemeerd. Er zijn ook de nodige oorlogsmonumenten, zoals een eeuwig brandende vlam ter herinnering aan de periode 1941-1945 en een grote beeldengroep ter herinnering aan gevallen mariniers. Ze liggen allemaal handig gegroepeerd langs het water of daar dichtbij, dus met een uurtje rondlopen heb je ze allemaal wel gezien. Het weekend vliegt voorbij. We dwalen nog wat over de kermis en verbazen ons ook daar weer over de vervallen staat waarin alles verkeert. Het lijkt wel of men in Rusland nooit meer onderhoud pleegt aan alles dat ooit een keer is gebouwd. Ook onze hotelkamer in deze stad (door de Lonely Planet omschreven als voormalige ‘Sovjet trots’) heeft een scheef hangende wastafel met een onduidelijke afvoer, spijkers die door de vloerbedekking steken en ramen die al minstens tien jaar geleden geschilderd hadden moeten worden. Al met al een armoedig geheel. De marmeren hal bij de entree maakt dat alles niet meer goed.

Woensdag 11 juli stappen we in de vroege ochtend op de Rossia, trein nummer 2, die van Moskou helemaal naar Vladivostok rijdt, het langste aaneengesloten traject ter wereld. Inderdaad, naar Vladivostok en niet naar Peking. Enige tijd voor ons vertrek uit Nederland hebben we het reisschema toch nog maar eens omgegooid en besloten vanuit Rusland met de boot naar Japan te gaan. We zitten deze keer in wagon acht en tot onze grote verrassing (en opluchting van Els) hebben we een tweepersoons coupé. Elke wagon heeft er zo eentje, en wij zijn deze keer de gelukkigen. Zodra we rijden, is het net alsof we nooit de trein uit zijn geweest. We hebben geleerd van het eerste deel en hebben een groot deel van de in Nederland gekochte etenswaren achtergelaten in Irkutsk. Deze keer doen we net als de Russen en zullen we vrijwel alles kopen tijdens de stops op de stations. Al gauw blijkt echter dat we nu diep in Siberië zijn beland. Na enkele uren maken we een stop in Oelan Oede, vlakbij de Mongoolse grens, wat voor twee dagen de laatste stad blijkt te zijn. Alle volgende stops zijn stuk voor stuk niet meer dan kleine nederzettingen, met voor mij onbekende namen als Silowo, Amasar, Belogorsk en Oblutche. Het aanbod op de perrons is navenant schaars. Toch weten we enkele keren behendig onze slag te slaan. We scoren lekkere pannenkoekjes, verorberen een kip en spoelen dat weg met Russisch bier, het onvolprezen Baltika 3, dat niet voor de export is bestemd. Of dat een pluspunt is, laat ik even in het midden. Het is wel een kwestie van snel zakendoen, want er zijn niet veel lange stops (je mag alleen de trein uit als er meer dan tien minuten wordt stilgestaan), dus de handelswaar moet snel worden gescand, er moet worden beslist en dan ook nog even een paar foto’s. Kortom, we zijn druk tijdens die stops! Maar het voelt wel erg lekker om vervolgens met de zakjes etenswaar als een echte Rus weer de trein in te gaan.

Intussen is het prachtig weer, het is zelfs heet buiten, maar de trein heeft een prima airco systeem. Althans, tot de nacht van donderdag 12 op vrijdag 13 juli. We hebben het eerst nog niet in de gaten en kunnen slecht slapen omdat het zo warm is in de coupé. Het drama ontvouwt zich de volgende ochtend: de airco is kapot. En dat alleen in onze wagon, zo blijkt later. Het wordt bloedheet. Wij hebben nog geluk met onze tweepersoons coupé, want het is de enige waarin een raampje open kan. Dat in combinatie met de oordoppen om het geluid te dempen helpt nog enigszins, maar een feest is het niet. De volgende morgen komt een van de provodniks op de gangen een ingenieus systeem van kartonnetjes in de ramen monteren om de luchtstroom te reguleren. In de coupés blijft het echter warm. Vrijwel alle Russische mannen in de wagon lopen inmiddels met onbloot bovenlijf, al deden de meeste dat daarvoor ook al. Het is kennelijk de wagon look. Het bezoek aan de douchecabine in wagon 5 (jawel, die is er ook) neemt zo te zien enorm toe. Regelmatig zien we mensen met handdoekjes en zeep die kant op gaan. Na een tijdje vinden we eigenlijk dat de treinreis door de kapotte airco een stuk ‘echter’ is geworden. We komen tot de conclusie dat het een goede training is voor de ontberingen die ons ongetwijfeld later tijdens de reis nog te wachten staan.

Tekst loopt door onder gallery

Het landschap is na Irkutsk veranderd. Nog steeds houten huisjes en eindeloze bossen, maar ook veel meer heuvels en bergen, en er lijken hier alleen nog maar zandwegen te zijn. De mannen op de stations hebben een Aziatische inslag en tijdens één van de stops in de vroege ochtend zien we zelfs een complete zigeunerfamilie naast het station hun kampement opbreken. De laatste avond stopt de trein in Khabarovsk, zowaar weer een echte stad, met industrie en een modern station. We genieten van een plekje in de schaduw op het perron en eten een ijsje. Na Khabarovsk gaat de trein zuidwaarts in een rechte lijn naar Vladivostok. Terwijl we in het gangpad nog wat naar de schemering staan te turen worden we aangesproken door twee Russen. Een van hen had al vaker naar Els staan staren en ze hadden ook al diverse pogingen ondernomen om ons in het Russisch aan te spreken. Het moet ze inmiddels duidelijk zijn dat we die taal toch echt niet machtig zijn, want er is nu iemand meegekomen die een paar woorden Engels spreekt. Ze willen weten waar we vandaan komen. ‘Holland’ op z’n Russisch lijken ze niet helemaal te begrijpen, maar het woord ‘Amsterdam’ blijkt voldoende. Het tovert een blik van verlangen op hun gezichten en daarna is de nieuwsgierigheid kennelijk bevredigd. Ze wensen ons een goede reis en keren giechelend weer terug naar hun coupé.

Tekst loopt door onder gallery

Dan is het eindelijk zaterdagochtend 14 juli. Quatorze juillet in Frankrijk, maar dat lijkt hier wel erg ver weg. Om 9 uur lokale tijd arriveren we in Vladivostok. Het is volbracht! We zijn aan de Japanse zee en hebben heel Rusland doorkruist. Mijn wens is dus in vervulling gegaan, maar zo voelt het niet. We zijn wederom brak en moe, de hersenen gaven deze tweede rit al ruim voor de laatste dag het signaal dat het wel goed is met die trein. Opgelucht stappen we uit. Op de foto die we op het perron maken, zien we er nog verrassend goed uit, maar de schijn bedriegt. We zien een bord met de aanduiding ‘Amsterdam’, de pijl wijst naar links, de tekst daaronder vertelt ons dat we 11.349 kilometer van huis zijn. De langste treinreis ter wereld zit erop. Fanfares, drumbands en mannen met medailles en/of oorkondes zijn er niet. Zelfs niet een T-shirt met de tekst I survived the Transsiberië Express. Eenmaal aangekomen in het hotel, wederom een onvervalst Sovjetbouwwerk, vallen we direct in slaap om pas uren later weer wakker te worden. We mochten meteen inchecken, dus klagen over de twin bedden lijkt ons niet gepast.

Listvjanka zou nogal toeristisch zijn, zo hadden we hier en daar gelezen, maar daar merken we helemaal niets van, terwijl het toch echt zomer is. Het is er vrijwel uitgestorven, al spotten we zowaar een viertal vermoeid ogende backpackers. Ook hier zien we enkele hooggehakte dames rondlopen, met traditiegetrouw een wat kleurloze man aan hun zijde. Er is een restaurant en ook nog een enkel café aan het water. Er zijn bankjes waarop het heerlijk zitten is en het immens grote Baikal meer zich aan je voeten uitstrekt. In het Baikal Chalet, dat inderdaad – toegegeven – zo in de Alpen had kunnen liggen, is het ‘s nachts doodstil. We brengen daar de avond door op ons balkon met uitzicht op het meer, drinken een flesje wijn en mijmeren over onze belevenissen en de dingen in de wereld.

Tekst loopt door onder gallery

De volgende morgen haalt de chauffeur ons weer op voor de rit terug naar Irkutsk. Langs de inmiddels bekende autowrakken rijden we naar de stad. Ons onderkomen daar kan met een gerust hart ‘Sovjet-stijl’ worden genoemd. Aan de kamers is sinds de jaren 1960 vermoedelijk niet veel meer gedaan. Snel vergeten maar. Van Irkutsk blijven ons dan ook vooral de in vergaande staat van verval verkerende houten huizen bij. De benaming ‘Parijs van het oosten’ is wel erg enthousiast, wij classificeren dat dan maar als Russische propaganda. Verder valt het agressieve rijgedrag van de lokale bevolking op, ook hier in de stad rijden ze veel te hard. Oversteken is ronduit gevaarlijk. Zelfs als het voetgangerslicht op groen is gesprongen, is het verstandig om nog regelmatig naar links en rechts te kijken. We kiezen maar weer eens voor een sushi diner (wat ons betreft, naast koffie en taartjes, de meest verstandige keuze qua eten in Rusland) en maken daarna nog een lange avondwandeling die ons via straatjes met houten huizen en een beeld van Lenin uiteindelijk naar de oever van de rivier Angara voert die door Irkutsk stroomt. De zon gaat hier laat onder in deze tijd van het jaar en werpt prachtige schaduwen. We zijn klaar voor het vervolg van onze treinreis.

“Op de meest vreemde plaatsen lopen mensen over een pad of langs het spoor. Waar komen ze vandaan en waar gaan ze naar toe?”

Al jarenlang had ik mij voorgenomen om ooit een keer met de Transsiberië Express te reizen. De langste treinreis ter wereld, tenminste, als je van Moskou helemaal naar Vladivostok gaat en niet, zoals velen, na Irkutsk de afslag via Mongolië naar China neemt. Op het moment dat we in Moskou op het perron staan, voel ik een tinteling door me heen gaan. Zelfs opwinding. Het gaat nu dus echt gebeuren. Deze wagon die hier staat, brengt ons naar Siberië, in eerste instantie tot Irkutsk. Bewust hebben we gekozen om de eerste helft met trein nummer 10, de Baikal express te reizen. Het zou de mooiste van de diverse treinen zijn. Deze gaat niet verder dan Irkutsk, maar dat hoeft ook niet, want daar maken we een tussenstop. Bovendien moet het Baikal meer erg mooi zijn, het zou zonde zijn om dat over te slaan. We delen onze coupé met Alexey, een 35-jarige Rus die zojuist een opleiding van drie maanden in Moskou achter de rug heeft en teruggaat naar zijn vrouw en kind in Irkutsk. We zullen dus tot het uitstappen met hem de coupé delen. En dat valt alles mee, alle twijfels die Els te elfder ure ineens bleek te hebben, waren dus nergens voor nodig. Ook de provodnika is aardig, ze glimlacht in elk geval erg lief, elke keer als we iets vragen of even willen passeren in het smalle gangpad. Wat ook nergens voor nodig was, is onze grote tas met proviand. Op de stations is van alles te koop, van ijsjes tot worstenbroodjes tot bakjes met noodles, bier, kaas en fruit. De provodnika verkoopt drankjes en er komt elke dag een soort van karretje vanuit de restauratiewagen voorbij, waar we een keer zelfs een pizza scoren, of in elk geval iets dat daarvoor moet doorgaan.

De uren rijgen zich langzaam aaneen. Het ritme van de trein went en we leren snel. Zodra we moeheid voelen opkomen, gaan we gewoon even liggen, onafhankelijk van het tijdstip van de dag. Dat is overigens toch al verwarrend, want in de trein blijft de klok op Moskou tijd staan. Naarmate we verder reizen en diverse tijdzones passeren komen we steeds meer in een soort twilight zone terecht. Verder zijn er diverse uitstapjes te maken, zoals een wandeling naar de Pectopah, oftewel de restauratiewagen, waarvoor we maar liefst zeven wagons door moeten. Het lijken wel tijdzones. Ook zijn er met enige regelmaat stops op stations en in de trein hangt een bord waarop keurig staat aangegeven hoe lang er overal wordt stilgehouden. Dat is wel zo handig, want de trein geeft geen fluitsignaal bij vertrek en wacht niet. Kortom, even een luchtje scheppen en zo nu en dan iets kopen bij de stalletjes op het perron of bij de Russische vrouwen die hun etenswaren aanbieden. Net zo lang tot de provodnika, precies vijf minuten voor vertrek, het teken geeft dat er moet worden ingestapt. ‘Wagon’, roept ze dan en met haar stokje zwaait ze gebiedend in de richting van het trapje.

Tekst loopt door onder gallery

Altijd ben ik al van de landkaarten geweest, en die van Rusland heb ik ook regelmatig bekeken. En dan komen zomaar ineens al die plaatsen voorbij die je vroeger in de Grote Bosatlas zag staan, zoals Perm, Sverdlovsk, Omsk (Tomsk helaas niet), Novosibirsk en Krasnojarsk. Het zijn stuk voor stuk grote steden, hun komst wordt telkens aangekondigd door industrie of grote grauwe flatgebouwen uit de Stalin tijd. Meestal liggen ze ook bij een grote rivier, die de trein voor of na het station passeert. Tussen de steden is het landschap overwegend vlak en eentonig. Vlak na Perm naderen we de Oeral, het landschap wordt daar iets heuvelachtiger, maar dan valt de tweede nacht in en missen we de rest. Net als de grens tussen Europa en Azië, die we ook in de nacht passeren. Later bij Krasnojarsk is het landschap wederom wat heuvelachtig. Beetje zoals de Ardennen, alleen herinneren de typische Siberische houten huisjes je eraan dat je ergens anders bent. Verder zijn het vooral eindeloze berkenbossen, soms wat naaldbos ertussendoor, en met tussenpozen groepen houten huisjes, stoffige wegen en een Lada of een oude vrachtwagen die bij een overweg staat te wachten. Op de meest vreemde plaatsen lopen mensen over een pad of langs het spoor. Waar komen ze vandaan en waar gaan ze naar toe? Over dergelijke vragen kun je vervolgens lang nadenken, daarvoor is alle tijd.

Tekst loop door onder gallery

We blijven de eerste paar dagen verrassend fit. Dat verandert pas op de laatste dag. Kennelijk zendt het hoofd signalen naar het lichaam dat we er bijna zijn. Alles voelt ineens viezer aan en de trein lijkt ook meer herrie te maken en harder te schommelen. Ook helpt het niet dat onze eerste Russische vriend, die ons na de stop bij Barabinsk nog zo leuk vis leerde ontleden, zich de laatste uren ontpopt als een foute man. Op het moment dat zijn Svetlana de coupé in komt, is Els een luchtje scheppen op het perron en lig ik mij net af te vragen of ik er ook even uit zal gaan. De eerste paar minuten blijf ik liggen. Dit wil ik niet missen. Helaas is het nogal donker en kan ik niets zien, maar geluiden van zuchtende mensen, losschietende bh-bandjes en kledingstukken die worden verschoven, zijn universeel, daar hoef je geen woord Russisch voor te spreken. Na een minuut of tien wordt het me allemaal te veel en ga ik er alsnog uit. Van slapen komt die laatste nacht niet zoveel meer, maar gelukkig zijn we bijna in Irkutsk. Nooit gedacht dat ik nog eens zoveel naar de aankomst in die stad zou verlangen.

“Een paar mensen verlaten de trein en ik zie een mevrouw onze wagon in stappen. Ze lijkt een bekend gezicht te hebben. Dat is natuurlijk onzin. Wie ken ik nou in hartje Rusland?”

Na een redelijke nacht volgt de morgen. Even wennen met zo’n vreemde man naast je. Mijn eigen man ligt boven mij. Lastig voor mij om vanaf dit punt te zien of er boven al leven is. Ik hoor iemand een blikje bier opentrekken. Onze Rus is dus wakker. Het bier is lauw, van gisteravond. Dat belooft nog wat. Tanden worden gepoetst, lichamen worden provisorisch gewassen en dit allemaal in het toch al klein wc’tje. Met hier en daar een blauwe plek beginnen we redelijk fris aan ons eigen meegebrachte ontbijt. Vanaf Amsterdam lopen we al met een grote tas met etenswaar te zeulen, nu betaalt zich dat uit. De ontbijtkoek, crackers en oploskoffie van Deen smaken prima. Vergezeld met nog wat verse inkopen uit Moskou hebben we een uitstekend maal. De volgende dagen trekken aan ons voorbij. De communicatie met Alexey verloopt moeizaam. Zijn Engels is zeer beperkt, ons Russisch is ook wat roestig. De taalgids ‘Wat & Hoe Russisch’ blijkt maar zeer weinig soelaas te bieden. Wat moeten we met een volledig omschrijving van alle onderdelen van een fiets? Onderdelen waarvan ik in het Nederlands niet eens het bestaan weet. Hetzelfde geldt voor de auto en de tent. Helaas, geen van deze voorwerpen behoort tot het gesprek van de dag. Hoogtepunten tijdens de reis zijn de langere stops op de stations. Wanneer een stop langer dan zo’n tien minuten duurt, mogen we er even uit. De langste stop duurt bijna 30 minuten. Kleine marktjes vormen zich langs het perron, hoe klein het ook is. Je kunt er werkelijk van alles kopen. Gelukkig hebben wij al ruim 2000 kilometer met onze eigen ontbijtkoek lopen slepen. We kopen vissen op het station van Barabinsk, een aanrader van Alexey. Het is een soort gerookte, opengeklapte makreel. Dapper doen we onze aankoop. In de coupé wacht ons een verrassing. Ook Alexey heeft vissen gekocht. Een coupé vol met vis dus. Er moeten oude kranten komen en Alexey laat ons zien hoe de vis te eten. Het smaakt goed maar erg zout, een biertje erbij doet het prima.

Tekst loopt door onder gallery

De laatste dag in de trein breekt aan. We lezen nog wat, luisteren naar muziek, lopen over wat perronnetjes en kijken uit het raam. In de trein is ook een zogenaamde douchecoupé. Hier kun je, tegen betaling, een douche nemen. Wij besluiten nog wel even tot Irkutsk te kunnen wachten. We zien Alexey in zijn tas duiken, een complete douche-uitrusting komt tevoorschijn en fris gewassen komt hij terug. Vervolgens laat hij trots een miniatuur Honda aan ons zien.
‘Present for son’.
Ik vraag of hij ook een cadeautje voor zijn vrouw heeft. Hij haalt een gouden hanger, een hart met een parel tevoorschijn. Zo te zien is ie helemaal gereed voor de thuiskomst. Drie maanden weg van huis is ook niet niks. Bovendien valt mij op dat Alexey sinds vandaag geen biertjes meer drinkt. Ook het biertje dat wij hem aanbieden laat ie in eerste instantie staan. Ik gooi mijn charmes in de strijd en hij gaat overstag. Eentje dan, hoor ik hem in het Russisch zeggen. Wij vragen ons af of mevrouw Alexey erg streng is.

Tekst loopt door onder gallery

Wat is hier gaande?

De laatste nacht is een korte nacht, want om 9.13 uur komen we al aan in Irkutsk, maar volgens Moskou tijd is dat om 4.13 uur in de nacht. Niet te laat naar bed dus. Zoals elke nacht doet de iPod zijn werk. Heerlijk om even afgezonderd van iedereen naar lekkere muziek te luisteren. Of beter nog, luisteren naar een show van Freek de Jonge. Klinkt misschien vreemd, maar dat werkt zeer ontspannend en daar val ik prima bij in slaap. Vannacht lukt dat minder. Ik heb al twee shows geluisterd en in slaap vallen ho maar. Het lijkt wat onrustig in de coupé. In het bed naast mij zie ik Alexey driftig in de weer met z’n PDA en mobiele telefoon. Boven mij is het stil. Er volgt een nachtelijk stop om 00:30 uur, ik besluit nog even van de gelegenheid gebruik te maken en maak een wandelingetje over het perron. De meeste mensen uit de wagon slapen, maar een eenzame roker is altijd wel te vinden. Een paar mensen verlaten de trein en ik zie een mevrouw onze wagon in stappen. Ze lijkt een bekend gezicht te hebben. Dat is natuurlijk onzin. Wie ken ik nou in hartje Rusland? Het is koud op het perron, na een minuut of wat hou ik het voor gezien. Nog even in de coupé wachten tot de wc weer opengaat (deze worden tijdens de stop afgesloten) en dan maar weer proberen te slapen. Ik doe de deur van onze coupé open en zie daar een stel innig verstrengeld. Zeker verkeerde deur. Ik roep ‘pardon’ (is ook Russisch) en doe de deur dicht. Dan realiseer ik mij dat dit niet de verkeerde deur is. Het stel betreft Alexey en de (on)bekende mevrouw van het station. Juist, die van die foto. Verbijsterd sta ik in het gangpad. Wat nu? Waar is Aldert, slaapt ie? Deze vraag wordt snel beantwoord. De coupédeur gaat open en Aldert komt naar buiten. We kijken elkaar aan van ‘wat is hier gaande?’ In eerste instantie denken we nog dat de dame bij het verlaten van het station de trein verlaat, maar wanneer de trein zich in beweging zet, is de coupédeur nog altijd dicht. We denken ‘ach laat maar even gaan’. Maar wanneer er na een kwartier nog steeds geen verandering in de situatie is, besluiten we onze coupé binnen te gaan. Deur op slot! Inmiddels enigszins geïrriteerd klop ik op de deur. Ik hoor gestommel en de deur gaat open. Zoals het zich laat aanzien is de girlfriend van Alexey geenszins van plan te vertrekken. Ze verlaten de coupé, op het bed een rode kanten bh, ik schat cup EE, achterlatend.

Na een kwartiertje komt het stel de coupé weer in. Hoewel het tweede bovenbed beschikbaar is, wordt hier uiteraard geen gebruik van gemaakt. Op nog geen 50 centimeter van mijn bed gaan ze gewoon weer verder waar ze waren gebleven. Ik kan niet slapen. Niets is zo irritant als mensen die – zelfs in het Russisch – fluisteren. Ongemerkt met Aldert communiceren is in onze verticale positie onmogelijk. In gedachten blader ik door de taalgids. Gisteren nog heb ik uit verveling zinnen gelezen die nu prima van pas zouden komen. Wat is ook weer de vertaling van: ‘wat waardeloos’, ‘ik heb er genoeg van’, ‘dat kan zo niet’ of beter nog ‘als u niet weggaat ga ik gillen’. Even overweeg ik om het licht aan te doen, taalgids erbij te pakken en al deze zinnen op te lezen. Toch maar niet. In het Engels deel ik onderkoeld mee dat ik graag wil slapen. Ik voeg er nog aan toe waarom ze niet naar de coupé hiernaast gaan, daar zijn wel drie lege bedden. Geschrokken en toch wat gegeneerd verlaten ze voor de tweede keer onze coupé. Van slapen komt verder niet veel terecht. Wanneer ik na een uurtje dommelen mijn ogen opendoe, zie ik ze weer met z’n twee op het bed zitten. Keurig rechtop dit keer. De rode bh is verstopt onder een fraai rood kanten strak shirtje. Ik zie de blikken van haar, ze weet dat hij straks naar huis gaat. Zonder haar. Alexey doet of hij mijn blikken niet opmerkt. Zo rijden we om 9.13 uur lokale tijd het station van Irkutsk binnen. De hele wagon pakt zijn spullen en verlaat zo snel mogelijk de trein. Wij nemen afscheid van Alexey. Ze blijven samen in de coupé achter. Nog een paar minuten en dan zullen hun wegen zich onvermijdelijk scheiden. Stiekem hoop ik dat zijn vrouw en zoon hem als verrassing van het station af komen halen.

“We genieten van Russische muziek en we zien een nog niet eerder vertoonde dame, zeker niet zijn vrouw, met een iets te grote glimlach en dito borstomvang.”

Op het moment dat ik wakker word, besef ik direct: vanavond is het zover. We stappen in de Transsiberië Express, of eigenlijk de Baikal Express. Hoe de naam ook is, dat maakt niet uit. Vanavond zal ik, vrijwillig, vier nachten en drie dagen lang in een Russische trein stappen. Op het moment dat we onze reisplannen maakten leek dit bijna een logisch gevolg van de voorgenomen route. Wat is er mooier om geheel over land naar Azië te gaan. De Transsiberië Express, een echte klassieker, mag daar niet in ontbreken. Maar nu is het anders, nu is het nog zo’n twaalf uur voor vertrek. Dit is de harde werkelijkheid. Bovendien hebben we al een week van Rusland mogen proeven, zeer bepalend voor het gevoel wat nu over me komt. Ik kijk nog een keer naar het bed, een echt bed, ga extra lang onder de douche en voel de twijfel toenemen. Wat moet ik gedacht hebben bij het boeken? Waarschijnlijk niet veel. In ieder geval was er toen geen sprake van de beelden die nu door mijn hoofd gaan. Een volgepakte vierpersoons coupé, twee (dronken?) Russen en wij. Geen enkele privacy, geen douche, per wagon twee (kleine) wc’tjes die bovendien als wasgelegenheid dienen. En een restauratiewagon waar al na een dag de voorraden uitgeput blijken te zijn. Voorzichtig informeer ik bij Aldert waarom we eigenlijk niet eerste klas hebben geboekt. De treinreis wordt er weliswaar niet korter op, maar het is een waarborg voor je privacy. Net als in de trein van Berlijn naar Sint-Petersburg, dat was zo knus, probeer ik nog. Mijn argumenten zijn natuurlijk zeer overtuigend. Ik heb nog nooit een lange treinreis gemaakt, behalve die van vorige week dan. En een keer naar Parijs, maar dat is kinderspel. Bovendien deel ik mijn slaapkamer zelden met derden. Aldert lijkt gevoelig voor mijn betoog. Ik zie een lichte vorm van paniek bij hem opstijgen. En een nog grotere vorm van twijfel. Hadden we wel, kunnen we wel en wat staat ons nog te wachten? Ik onthoud mij van verdere obstructie en doe in ieder geval of ik er klaar voor ben. Bovendien, stel ik mijzelf gerust, iedereen doet het. Je kan geen website van reizigers bekijken of hup, daar gaan ze weer met z’n allen in de Transsib. Over twijfel en/of ongerustheid lees ik nooit iets. Zal wel aan mij liggen, ik ben niet de eerste en zeker niet de laatste die deze treinreis zal afleggen.

Onze late check out (21.00 uur) is de laatste vorm van luxe die we ons de komende dagen zullen permitteren. We hebben een transfer naar het station. Onze twee tassen worden vergezeld door een behoorlijk tas met proviand. Je weet maar nooit! Om 23.00 uur arriveert de trein. Wij zitten in wagon 3, helemaal aan de voorkant van de trein dus een lange wandeling verwijderd van het stationsgebouw, de trein is erg lang. Als een van de eersten melden we ons bij de provodnika. Onze (Duitstalige Deutsche Bahn) treintickets scheppen ook hier nog wat verwarring, maar na een paar minuten mogen we instappen. Ik voel een verhoogde hartslag terwijl we naar de coupé lopen. Het deurtje gaat open, een – nu nog – lege coupé. We installeren onze tassen onder de bank en op de planken. Tas met voedsel vlak bij het tafeltje. Het is een goed gebruik om, wanneer de spullen zijn opgeborgen, nog even buiten een sigaretje te roken. De Russen drinken hierbij ook een biertje. We zien de mensen op het perron. Het is een bijzonder tafereel. Opgelucht haal ik adem wanneer ze onze coupé voorbijlopen. Een grote groep blijkt slechts een eenzame reiziger te zijn, hij wordt uitgezwaaid door veel vrienden. Nog een kwartier voor vertrek. Ik ben bijna bereid gelovig te worden. Stiekem denk ik, als er een God bestaat, dan kan Hij dat nu mooi bewijzen. Het bewijs in de vorm van een nog steeds lege coupé. God bestaat niet. Vlak voor vertrek zien we vanaf de buitenkant ‘ons coupédeurtje’ openschuiven. Een meneer neemt zijn intrek. Nog maar een sigaretje.

Als we de coupé binnenkomen stelt de meneer zich direct voor: Alexey. Een Rus dus. Hij is 35 jaar. Alexey heeft een opleiding van drie maanden in Moskou achter de rug en gaat terug naar zijn vrouw en kind in Irkutsk. We zullen dus tot het uitstappen met hem de coupé delen. Onze kans op privacy is verkeken. Zoals zo vaak blijken alle clichés weer eens waar te zijn. Binnen vijf minuten komt Alexey terug met zes biertjes, lekker koud, en toasten we met z’n drieën op een goede reis. Niet veel later bekijken we zijn trouwfoto’s, foto’s van zijn zoon Nikita, hijzelf in militair uniform en foto’s van zijn grote droom: een Honda Civic. Op een dag hoopt hij zijn Lada vaarwel te kunnen zeggen. Gelukkig staan wij niet met lege handen. Ons verse (mini)trouwalbum gaat door Russische handen. Wij zijn Nederlanders en ja, we wonen in Amsterdam. Ook dat blijkt een grote droom van Alexey, een bezoek aan Amsterdam. Enigszins opgelucht haal ik adem na dit kennismakingstafereel. Alexey lijkt me een prima man, is hoffelijk en spreekt ook nog een paar woorden Engels. Ook heeft hij een supermoderne PDA bij zich. Internet, e-mail, muziek, foto’s en ga zo maar door, allemaal geen probleem. We genieten van Russische muziek, nog maar wat foto’s: een uitgebreide reportage over een militair museum, we zien een nog niet eerder vertoonde dame, zeker niet zijn vrouw, met een iets te grote glimlach en dito borstomvang.

‘Girlfriend’, glimlacht Alexey.

Tot slot zelfs een tekenfilmpje en dan is het bedtijd. Onze eerste nacht in de Transsib!

(wordt vervolgd)

Tekst loopt door onder gallery

We eindigen onze trip bij de Arbat straat, een beroemde winkelstraat in Moskou, waar de koffie en de taartjes ook heel goed smaken. Na een paar dagen in de Russische hoofdstad te hebben doorgebracht concluderen we dat Moskou wat afstandelijker aan doet dan Sint-Petersburg, ondanks het toch indrukwekkende Rode Plein en de prachtige metro. Maar de grootschaligheid van de hoofdstad geeft een heel andere sfeer dan de wat meer Europees aandoende oude stad van tsaar Peter. Wij verlaten Moskou morgen zoals we gekomen zijn, per trein. De Transsiberië Express zal ons in eerste instantie van Moskou naar Irkutsk voeren, een reis van maar liefst 77 uur, waarbij we onderweg ook nog eens vijf tijdzones zullen passeren. Het record van vorige week gaat er dus direct alweer aan. Maandagochtend 10 juli arriveren we in Irkutsk. Of er in Siberië contact is met het wereldwijde web, geen idee! Gelukkig volgt na Irkutsk nog een treinreis van drie dagen (en nachten) waarna onze beloning de wereldstad Vladivostok zal zijn. Iets om naar uit te kijken. We melden ons weer zodra er ergens communicatiemogelijkheden zijn. Veel liefs uit Moskou!