Het belooft een echt feest te worden op de boot. Lagen we van Japan naar Korea nog op een slaapzaal met matjes en een dozijn Japanners, nu hebben we het beter aangepakt, we reizen Royal Class. Een keurige tweepersoonshut met het beste uitzicht sinds tijden, de zee. Op het schip bevinden zich grotendeels Chinezen, we horen hier en daar al wat gerochel. De supermarkt aan boord voorziet ons van het hoognodige en na een snelle hap in het restaurant nestelen we ons, met fles en al, op het achterdek. Er is een heus terras, met tafeltjes, stoeltjes en een plantsoentje. Een prima plek om ons met de gekoelde wijn te verwennen. Een ware verademing na het vele bier dat we de afgelopen weken gedronken hebben. De zee is rustig en we slapen prima. Het is de makkelijkste reis die we tot nu toe gehad hebben.

Tekst loopt door onder gallery

Een van de overgebleven paleizen uit de Joseon dynastie is het Changdeok paleis, waarvan de bouw in de 15^e eeuw begon. Het is een mooie en serene plek, wat nog wordt versterkt doordat er een prachtige parkachtige tuin omheen ligt, die ook wel de ‘verboden tuin’ wordt genoemd, omdat zelfs hoge officials er zonder toestemming van de Koning niet mochten komen. Het voelt bijna alsof de tijd echt is teruggezet, want er is bijna niemand, zodat we in alle rust door de mooie tuinen kunnen ronddwalen, met persoonlijk permissie van de Koning. Een mooie locatie om ons bezoek aan Seoul af te sluiten.

De Koude Oorlog duurt in Korea nog altijd voort. De Demilitarized Zone (DMZ) is het laatst overgebleven bastion uit die tijd. Daarmee vergeleken valt de Berlijnse Muur, toen die nog in functie was, volledig in het niet. Toen Noord- en Zuid-Korea in 1953 een wapenstilstand sloten – de oorlog is formeel nog steeds niet afgelopen – trokken beide legers zich twee kilometer terug van de laatste frontlinie. Aldus ontstond de DMZ, een niemandsland van vier kilometer breedte dat over een afstand van zo’n 248 kilometer beide landen verdeelt. Precies in het midden van dit gebied loopt de echte grens. Vanachter de hekken houden beide legers elkaar nog altijd scherp in de gaten, tot op de dag van vandaag. In een klein stukje van dit niemandsland ligt Panmunjeon in de Joint Secured Area (JSA), waar in 1953 de wapenstilstand werd getekend en waar nog steeds van tijd tot tijd vredesbesprekingen worden gehouden.

We hebben ons ingeschreven voor een tour naar deze plaats bij de United Services Organization (USO). Gezellig op pad met de Amerikanen. Om zeven uur in de ochtend melden we ons bij het kantoor in Seoul. We zijn niet de enigen vandaag. Met twee bussen reizen we af, een rit van ongeveer 60 kilometer. Vooraf is uitgebreide instructie gegeven, zo is er onder andere een kledingcode. Sandalen en blote buiken zijn taboe. Al enkele kilometers buiten Seoul worden de eerste contouren van de grens zichtbaar. Langs de rivier zijn grote hekken en wachtposten geplaatst om te voorkomen dat de Noord-Koreanen via die route een verrassingsaanval zouden uitvoeren. Dan rijden we over de Unification Bridge, waar de eerste controlepost staat. Iets verderop ligt Camp Bonifas, dat op slechts een kilometer van de grens de legerbasis van de VN-soldaten is. Een Amerikaanse militair controleert onze paspoorten nadat we in een militaire bus zijn overgestapt. Ondanks alle hekken en wegblokkades ziet de omgeving er door het mooie weer prachtig uit. Maar het is hier geen plek om grappen te maken en in de bus is het inmiddels dan ook vrij stil geworden. Aangekomen in Camp Bonifas worden we eerst getrakteerd op een heuse briefing door een Amerikaanse militair. We krijgen uitleg over de aanleiding tot de oorlog, altijd handig om even bijgepraat te worden, en over wat we straks wel en niet mogen doen. Zo blijken we kans te lopen om op redelijk dichte afstand militairen van het Noord-Koreaanse People’s Army te zien. Daar mogen we niet mee praten, lichaamstaal of andere gebaren zijn ook verboden, ze dienen volledig genegeerd te worden. Ook moeten we een verklaring ondertekenen. De US Army verklaart goed voor ons te zullen zorgen tijdens het bezoek, maar als ons toch iets overkomt door militaire agressie van de vijand, zijn ze niet aansprakelijk. Tot zover dus onze reisverzekering. De militair, sergeant Rogers is de naam, sluit af met een prachtig uit het hoofd geleerde volzin die met militaire precisie wordt uitgesproken en erop neerkomt dat de geallieerde militairen hier al sinds 1953 fier de wacht houden ‘in front of them all’. We zijn ontroerd.

Na deze verhelderende sessie gaan we direct door naar het hoogtepunt van de trip: Panmunjeon. Tot augustus 1976 werd dit gebied van ongeveer twee vierkante kilometer en midden in de DMZ gelegen door militairen van beide legers bewaakt. Het waren er 35 van elke zijde. Kortom, die liepen elkaar natuurlijk lekker op te fokken en dat moest een keer fout gaan. Dat ging het in augustus 1976, toen Amerikaanse soldaten met bijlen een populier wilden kappen die het uitzicht op een Zuid-Koreaanse wachtpost ontnam. De Noord-Koreanen vonden dat geen goed idee, de boom zou de gezondheid van hun grote leider Kim beschermen. Er ontstond een incident waarbij uiteindelijk twee Amerikaansesoldaten met hun eigen bijlen werden gedood. Hierna was het afgelopen met de gezamenlijke bewaking van de JSA en dienden de militairen van beide zijden ieder aan hun eigen kant van de grens te blijven. Het is een bizar gezicht. Een drietal barakken is op de grens geplaatst. Een betonnen balk geeft aan waar Zuid-Korea ophoudt en Noord-Korea begint. De balk loopt dwars door de barakken heen. We mogen erin en kunnen om de tafel lopen waar van tijd tot tijd de vredesbesprekingen worden gehouden. Even een voet op Noord-Koreaanse bodem dus. Intussen houdt een van de militairen de wacht bij de Noord-Koreaanse deur, die voor de gelegenheid is afgegrendeld. Niet zonder reden, want eind jaren ’70 werd een Zuid-Koreaanse militair die de deur wilde vergrendelen bij verrassing gegrepen door drie Noord-Koreanen die zich achter de deur hadden verschanst. Daarom is er sindsdien een procedure die voorschrijft dat bij het vergrendelen van de deur altijd twee militairen aanwezig moeten zijn, waarbij de ene de deur dichtdoet en de andere zijn pistool gereed houdt. Als we weer buiten staan en nog een blik op het Noord-Koreaanse bouwwerk aan de overkant werpen, blijkt dat zich daar een soldaat heeft geposteerd. Met een verrekijker worden we in de gaten gehouden. Benieuwd of we in een of ander fotoboek belanden.

Tekst loopt door onder gallery

Na het bezoek aan Panmunjeonis de excursie nog niet ten einde. We rijden met de militaire bus een klein stukje verder tot aan de Bridge of No Return. Op deze plek konden gevangen genomen Koreaanse soldaten ten tijde van het sluiten van de wapenstilstand kiezen naar welke kant ze wilden gaan. Ze mochten eenmaal oversteken, terugkeren was niet mogelijk. Aan onze zijde van de brug staan keurige paaltjes, maar aan de overzijde versperren struiken het uitzicht. Er ligt ongetwijfeld een Noord-Koreaan met een verrekijker op de loer. We rijden nog iets verder naar een uitzichtpunt vanwaar we een goed zicht hebben op het Noord-Koreaanse propaganda dorp. Er schijnt niemand te wonen, maar er staat wel een gigantisch hoge mast waaraan een Noord-Koreaanse vlag wappert. Het is de hoogste vlaggenmast ter wereld. Het doek schijnt 136 kilo te wegen en er zijn iets van 15 man nodig om het ding te hijsen. Vanaf de mast werden tot in 2004 allerlei teksten en marsliederen richting het Zuid-Koreaanse kamp gezonden, maar na onderhandelingen is dat drie jaar geleden gestopt. Overigens hebben de Zuid-Koreanen hun eigen propaganda dorp, namelijk het Village of Freedom, dat vlak bij Camp Bonifas ligt. Bepaalde geselecteerde Zuid-Koreanen mogen daar wonen, zwaar gesubsidieerd. Ze krijgen een belastingvrij loon en mogen de omliggende rijstvelden bewerken. Klinkt niet onaardig, maar ze moeten wel minstens 240 dagen per jaar in hun huis overnachten. Tijdens de avond en nacht moeten de bewoners bovendien binnen blijven. Een soort gouden kooi dus. Nog zijn we niet klaar. Na een vroege lunch rijden we eerst naar een Observatory, vanwaar we kilometers ver Noord-Korea in kunnen kijken. Helaas mogen we vanaf het uitzichtpunt zelf geen foto’s maken, de hele omgeving is classified. Enkele deelnemers proberen toch illegaal te fotograferen, maar worden door de aanwezige militairen niet alleen streng toegesproken. Ze moeten de camera laten zien en de foto’s die ze illegaal hebben gemaakt van hun camera’s verwijderen. Met deze jongens valt niet te spotten. De laatste stop is bij de zogeheten Derde Tunnel. Die Noord-Koreanen zijn niet voor één gat te vangen. Sterker, ze groeven er vier. Het moet jarenlange arbeid zijn geweest. De tunnels lopen diep onder de grond en zijn door het graniet geboord. Sommige tunnels zijn per toeval ontdekt, andere, zoals deze, door hogeschool intelligentsia werk van de Zuid-Koreanen. De Eerste Tunnel werd begin jaren ’70 ontdekt, deze Derde Tunnel in 1978. De Vierde Tunnel dateert zelfs van 1990. We moeten via een lange en steile speciaal daarvoor aangelegde tunnelbuis naar beneden. Dan bereiken we het punt, 73 meter onder de grond, waar de Zuid-Koreanen de tunnel ontdekten. We mogen de tunnel in tot aan de grens. Het is laag en we moeten helmen dragen. De tunnel is gebouwd voor een soepele doorgang van de Noord-Koreaanse militairen, er zouden er 30.000 per uur doorheen hebben gemoeten. Kennelijk heeft Els precies de goede lengte, want zij loopt er zonder problemen doorheen. Ik moet de hele tijd bukken, een vermoeiende aangelegenheid. Aan het einde, althans op het punt waar we niet verder mogen, is een betonnen muur gemetseld en een vergrendelde deur. Iets verderop liggen nog twee van die muren. Noord-Korea kom je hier niet binnen. En omgekeerd ook niet.

Een bezoek aan de DMZ is een bijzonder vreemde ervaring. In Seoul, met al zijn wolkenkrabbers en neonreclames, besef je niet dat deze plek zo dichtbij is. Enerzijds is het soms moeilijk het allemaal serieus te nemen. Het lijkt wel een toneelspel. Maar het is bloedserieus. De geweren van de soldaten staan op scherp. Via een Belgische nieuwssite lazen we enkele weken geleden nog dat er recent weer een schietincident in de DMZ heeft plaatsgevonden. Daarover natuurlijk niets tijdens deze tour, dat is allemaal classified. Intussen zijn de vredesbesprekingen nog in volle gang en zien we dagelijks op de Koreaanse televisie berichten daarover. Wellicht is de DMZ over een paar jaar een echte toeristische attractie. Voor de Koreanen valt het te hopen.

Tekst loopt door onder gallery

Een bezoek aan Seoul is niet compleet zonder het Seoul World Cup Stadium, inclusief het museum, waar de successen van het Koreaanse voetbalelftal uit 2002 breed worden uitgemeten. Tenminste, wij vinden dat je daar naartoe moet, maar als we er binnenstappen blijken we de enige bezoekers. Het is prachtig opgezet. Er is een vrij aardig overzicht van de geschiedenis van het voetbal in het algemeen en dat van Korea in het bijzonder. De meeste aandacht gaat natuurlijk uit naar het wereldkampioenschap van 2002, waar de Rode Tijgers onder leiding van Guus Hiddink de halve finale bereikten. Er speelt een prachtige film met alle hoogtepunten van het toernooi, tot en met de winnende penalty in de kwartfinale. Grappig genoeg houdt de film daarna op. De Koreanen hebben kennelijk net zoveel moeite met de verloren halve finale als wij Nederlanders met die ene finale uit 1974. Ook dan is het zaak om de band op tijd uit te zetten. Uiteraard heeft Guus een standbeeld in het museum gekregen. Vlak naast de ingang staat hij in het brons te pronken. We mogen ook nog het stadion in. We nestelen ons in de dug-out, bezoeken de kleedkamers en nemen plaats op de stoel van de coach in de pressroom. Erg leuk allemaal. Maar dan moeten we ons ineens haasten, want diezelfde avond wordt er in het stadion gevoetbald en alles moet daarvoor in gereedheid worden gebracht.

Tekst loopt door onder gallery

Na dit enerverende bezoek is het tijd om het nachtleven van Seoul in te duiken. Mogelijkheden te over. Als je eenmaal in de juiste wijk bent beland, is het bijna onmogelijk om te kiezen. Overal flitst het neon je tegemoet. Buiten op straat is het ’s avonds laat nog steeds een ruime 30 graden, maar overal waar je binnenloopt, blaast de airco lekker verfrissend. We eindigen in een jazzcafé, waar ze tot onze verbazing zelfs Hoegaarden serveren. Die laten we voor deze keer niet staan.

We worden bij de park ingang gedropt. Het is nog steeds erg warm, maar er is veel bos. In de schaduw is het prima vol te houden. We passeren eerst een tempel met een indrukwekkend Boeddhabeeld. En het is nog een bekend beeld ook, want het is de Boeddha die op de kaft van onze Lonely Planet van Zuid-Korea is afgebeeld. Het is rustig, er zijn niet veel Koreanen, laat staan westerlingen. We vallen dus erg op. Een Koreaan vraagt ons zelfs verbaasd hoe we hier terecht zijn gekomen, omdat deze locatie kennelijk niet zo bekend is. We hebben de wandelschoenen aan en duiken het bos in. Er is een mooie uitgestippelde route. Zodra we via een bruggetje een rivier oversteken om daarna een stuk omhoog te gaan, blijkt het pad versperd door een Koreaanse familie, die een barbecue lunch aan het verorberen is. We komen er niet zomaar langs en krijgen drinken en eten aangeboden. Barbecue op z’n Koreaans, dus je pakt een blad sla, doet er wat vlees en Kimchi bij, dichtvouwen, en smullen maar. Eén stuk is niet genoeg.
‘Eat, eat!’ blijven ze een paar keer roepen.
We laten het ons goed smaken, maar moeten dan toch echt aan de wandel. De enkel houdt zich prima. We blijven vrijwel de hele tijd in het bos. Gelukkig maar, want in de zon is het eigenlijk te heet om te wandelen. Later op de middag keren we voldaan bij het uitgangspunt terug en weten dit keer wel de juiste bushalte te vinden. Niet zo moeilijk natuurlijk, want er is er maar eentje bij de park ingang.

Na het strakke reisschema in Japan doen we het nu bewust rustiger aan. Toch hadden we vandaag behoefte aan een kleine excursie. Daarom bezochten we het Hahoe Folk Village, dat op de wereld erfgoedlijst staat. Slechts 40 minuten met de bus vanaf Andong, dus waarom niet? De busrit kon ons niet snel genoeg voorbij zijn, de buschauffeur had nog niet helemaal begrepen wat het verschil is tussen het gas- en het rempedaal. In het dorp is het heet, de zon schijnt vandaag volop, het is zeker 36 graden. We wandelen wat rond en nemen foto’s. Eigenlijk hebben we het vrij snel gezien. We zullen wel voor cultuurbarbaren worden uitgemaakt, maar we nestelen ons al gauw op een schaduwrijk bankje aan de rivier, lopen wat met de crocs door het water te plenzen en besluiten de resterende tijd, tot de bus teruggaat, te doden met een Koreaanse lunch. Bibimbab moet je tenslotte toch een keer gegeten hebben. Op de terugweg blijken we dezelfde buschauffeur te hebben. Gelukkig wacht in Andong onze fraaie kamer met bubbelbad, waarna de rit snel vergeten is.

Op 15 augustus vieren de Koreanen de bevrijding van de Japanners in 1945. Die bezetting had maar liefst 35 jaar geduurd. Reden voor een feestje zou je zeggen, maar op straat is het allemaal nogal ingetogen. Koreaanse jeugd loopt in T-shirts met de Koreaanse vlag. Dan worden we staande gehouden door een lokale tv-ploeg. We moeten een vraag beantwoorden en iets kiezen. Geen idee wat, maar het heeft iets met de vrede te maken. We krijgen een hartje dat ofwel links ofwel rechts op een bord moet worden geplakt. We kiezen voor links. Dit onder luide instemming van een deel van de omstanders. Ze vinden het allemaal maar wat grappig. Intussen is Andong een nogal moderne plaats, maar hier en daar spotten we toch nog wel wat oude gebouwen. En we hebben inmiddels eindelijk de Koreaanse internetcafés ontdekt. Hard nodig, want we hadden voor het eerst geen internet op de kamer. Ze blijken inderdaad op elke straathoek aanwezig, sterker, zo ongeveer elke 50 meter. Ze worden aangekondigd met de aanduiding ‘PC’, in Busan dachten we nog dat het om winkels ging waar je van die computers kan kopen. Het zijn dus internetcafés, al zitten de meeste Koreanen vooral heel fanatiek te gamen. Zo wordt achter ons tussen vier spelers een wedstrijd tussen Manchester United en HSV nog eens nagespeeld. Met volledige overgave. Het WK voetbal in eigen land in 2002 heeft duidelijk indruk gemaakt.

Tekst loopt door onder gallery

Na deze enerverende stop, waar we ook maar alvast onze reisvlag hebben gehesen, want je weet maar nooit of het nog Koninklijker gaat worden in dit land, gaat het verder naar de Seokguram grot, waar een immens groot granieten boeddhabeeld is neergezet. Hoe het daar is gekomen, schijnt een raadsel te zijn. Net zoals het een raadsel is waarom we zijn vergeten daarvan een foto te maken. Indrukwekkend is het wel. De plek bovenop een berg is redelijk mystiek, en is te bereiken via een lang bospad en een stenen trap. We sluiten af met de Bulguksa tempel. Het zou een van de mooiste in Korea zijn, maar de Koreanen moeten voor inspiratie dan toch wel even in de Verboden Stad in Beijing gaan kijken, want de tempel heeft heel erg hard onderhoud nodig. Voor zessen worden we weer bij de busterminal afgezet. Net op tijd om daarna in de stad wat te gaan eten, want anders dan in Busan sluiten de meeste restaurants hier al tussen acht en negen uur.

Tekst loopt door onder gallery

Op straat is het een stuk rommeliger en we hebben in de havenstad Busan de eerste eetstalletjes buiten gezien. Ook ondenkbaar in Japan. Wat we nog niet hebben gezien, is internet op elke straathoek, misschien moeten we daarvoor naar Seoul. De havenstad Busan is groots, bruisend en vol met neonreclame. We eten aan een boulevard bij het strand met uitzicht op een grote verlichte brug. Ook moeten we beslissen hoe we verder zullen reizen, want voor Zuid-Korea is er nog niet echt een plan. Na een middagje puzzelen is dat er wel. Onze eerste halte na Busan wordt de oude hoofdstad Gyeongju. Met de expresbus zijn we er binnen een uur. Perfecte service voor nog geen vier euro per kaartje. Zuid-Korea is heel anders dan Japan, maar wat is het ook hier weer leuk.